Үкімет деңгейінде төтенше жағдайларға ден қою мәселесі қайта қаралды. Соңғы жылдары елімізде табиғи апаттардың жиілеп, оның ішінде көктемгі су тасқынының ауқымды зардаптарға әкелуі – билік тарапынан шұғыл шешімдер қабылдауды талап етуде. Бұл жолы Үкімет су тасқыны салдарынан анықталған проблемаларды жалаң статистикамен емес, нақты жүйелік тәсілдермен шешуге бет бұрып отыр.
Осы мақсатта Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Қанат Бозымбаевтың төрағалығымен кеңейтілген жұмыс отырысы өтті. Күн тәртібіндегі басты мәселе – төтенше жағдайларға ден қою жүйесін жетілдіру, мемлекеттік құрылымдардың жедел әрекет ету қабілетін күшейту және зардап шеккен халық пен кәсіпкерлерге көмекті кешіктірмей жеткізу жолдарын нақтылау.
Үш мәселе – бір мақсат: әрекеттің тиімділігін арттыру
Кеңес барысында үш негізгі түйткіл талқыланды:
- Төтенше жағдай кезінде республикалық және өңірлік штабтардың өкілеттіктерін кеңейту – яғни, апат болған сәттен бастап жергілікті биліктің шешім қабылдау еркіндігін арттыру.
- Техника мен арнайы жабдықтарды апат аймағына жедел жеткізу тетіктерін жеңілдету – бұл апат аймағына көмек жету уақытын қысқартуға бағытталған.
- Табиғи апаттар кезінде халық пен бизнес мүлкін міндетті сақтандыруды енгізу немесе ынталандыру – зардап шеккен азаматтардың материалдық жағдайын қалпына келтіру тетігін жүйелеу.
Қанат Бозымбаев өз сөзінде соңғы апат кезінде көптеген азаматтар мен кәсіпкерлер әлі де нақты көмекке қол жеткізе алмай отырғанын, бюрократиялық кедергілердің зардап шеккендерге ауыр тиюде екенін ашық айтты.
«Біз су тасқыны туралы ғана емес, жалпы төтенше жағдайларға әрекет ету жүйесінің дайындығы туралы айтып отырмыз. Кез келген жағдайда халыққа нақты әрі дер кезінде көмек көрсету – мемлекет беделінің өлшемі», – деді вице-премьер.
Өтемақы төлеу тәртібі – қайта қарауға жіберілді
Кеңес барысында Қаржы министрлігі, Төтенше жағдайлар министрлігі, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне зардап шеккен азаматтар мен кәсіпкерлерге өтемақы төлеу тәртібін түбегейлі қайта қарау тапсырылды. Себебі қазіргі ережелер мен рәсімдер апат жағдайында тез шешім қабылдауға мүмкіндік бермей отыр.
Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, тек шағын және орта бизнес (ШОБ) субъектілерінен 291 өтінім келіп түскен, жалпы сома – 3,4 млрд теңге. Алайда қазіргі күнге дейін бұл қаражаттың тек үштен бірі ғана нақты алушыларға жеткен. Бұл – бюрократиялық жүйенің кемшілігін айқын көрсетіп отыр.
Кәсіпкерлер де көмекке мұқтаж
Отырыс барысында «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының ескертулері мен ұсыныстары ескерілді. Қанат Бозымбаев АӨК (Агроөнеркәсіптік кешен) кәсіпкерлеріне келген залалды өтеу тәртібін де нақтылап, бұл бағыттағы барлық төлемдердің әдістемесін қайта әзірлеуді тапсырды.
«Кәсіпкерлер де – осы мемлекеттің белсенді азаматтары. Олар тек табыс табушы ғана емес, жұмыс беруші, салық төлеуші. Демек, зардап шеккен кәсіпкерге көмектесу – бұл экономикалық тұрақтылықты сақтау деген сөз», – деді ол.
Әрекеттің орнына қағаз – халықты ашындырады
Су тасқыны салдарын жоюда кедергі болып отырған басты мәселе – артық қағазбастылық. Вице-премьер бұл жағдайдың тек наразылық тудырып қана қоймай, мемлекеттік органдарға деген сенімді азайтатынын қадап айтты.
«Мұндай бюрократия – тұрғындар арасында наразылық тудырады. Осы жағдайды анықтау үшін бұл істі өзім қолға аламын. Жұмыс тобын құрып, барлық рәсімдерді жеңілдетіңіздер. Қарапайым халыққа көмек керек кезде, оларды құжатпен емес, нақты қолдаумен қарсы алуымыз керек», – деді Қанат Бозымбаев.
Кешенді реформа күтілуде
Кеңестің қорытындысында төтенше жағдайларға ден қою жүйесін түбегейлі қайта құру қажеттігі айтылды. Бұл ретте жедел әрекет ету, техникалық қамту, алдын ала болжам жасау, тәуекелдерді басқару, сондай-ақ зардаптарды өтеу және қалпына келтіру тетіктері бойынша нақты нормативтік-құқықтық жаңарту жұмыстары басталмақ.
Табиғи апаттар – алдын ала болжанбас, бірақ салдарын жеңілдетуге толық мүмкіндік бар құбылыс. Су тасқыны – көп нәрсенің бетін ашты: төтенше жағдайларға әрекет ету жүйесінің осалдығы, жергілікті шешімдердің тиімділігінің төмендігі және халыққа көмектесу тетіктерінің күрделілігі. Бұл кеңестен кейін Үкімет нақты реформа жасап, әр апаттан сабақ алып, қауіпке дайын болуды жүйелі түрде қолға алуға бел буып отыр. Халық пен бизнестің амандығы – елдің болашағы. Ендеше, бұл жолғы сабақ – ескерусіз қалмауы тиіс.
